Hoại tử chỏm xương đùi, còn gọi là hoại tử vô mạch chỏm xương đùi, là tình trạng mô xương bị tổn thương do nguồn máu nuôi dưỡng suy giảm hoặc gián đoạn. Bệnh thường gặp ở người trưởng thành, đặc biệt trong độ tuổi từ 30 đế 50 tuổi.

NGUYÊN NHÂN VÀ NHỮNG YẾU TỐ LÀM TĂNG NGUY CƠ

Hoại tử chỏm xương đùi có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân. Trong đó, chấn thương như gãy cổ xương đùi hoặc trật khớp háng có thể làm tổn thương hệ thống mạch máu nuôi chỏm xương.

Bên cạnh chấn thương, việc sử dụng corticosteroid, đặc biệt với liều cao hoặc kéo dài, và tình trạng lạm dụng rượu bia là những yếu tố nguy cơ đáng chú ý. Bệnh cũng có thể xuất hiện ở người mắc một số bệnh lý như lupus ban đỏ hệ thống, bệnh hồng cầu hình liềm hoặc các tình trạng ảnh hưởng đến tuần hoàn máu. Một số trường hợp không xác định được nguyên nhân rõ ràng.

ĐAU VÙNG HÁNG CÓ THỂ LÀ DẤU HIỆU CẢNH BÁO

Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể tiến triển âm thầm, triệu chứng chưa rõ rệt. Khi xuất hiện biểu hiện lâm sàng, người bệnh thường đau vùng háng, đôi khi lan xuống đùi hoặc vùng mông. Cơn đau có thể tăng khi đứng lâu, đi bộ, leo cầu thang hoặc thực hiện các hoạt động chịu lực. Khi tổn thương tiến triển, đau có thể xuất hiện ngay cả lúc nghỉ ngơi, kèm hạn chế vận động khớp háng và khó khăn khi đi lại.

Để chẩn đoán, bác sĩ sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh. X-quang có thể phát hiện những biến đổi của xương khi bệnh đã tiến triển, nhưng hình ảnh vẫn có thể bình thường ở giai đoạn sớm. Trong trường hợp nghi ngờ, chụp cộng hưởng từ (MRI) có giá trị cao trong phát hiện tổn thương sớm, ngay cả khi X-quang chưa ghi nhận bất thường rõ ràng.

ĐIỀU TRỊ PHỤ THUỘC VÀO GIAI ĐOẠN BỆNH

Mục tiêu điều trị là giảm đau, hạn chế tổn thương tiến triển và bảo tồn chức năng khớp háng. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, mức độ tổn thương, diện tích vùng xương bị ảnh hưởng và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Ở giai đoạn sớm, khi chỏm xương đùi chưa bị xẹp, bác sĩ có thể cân nhắc giảm tải lên khớp, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và lựa chọn biện pháp điều trị phù hợp. Một số phương pháp can thiệp bảo tồn như giải áp chỏm xương đùi, có hoặc không kết hợp ghép xương, có thể được xem xét ở những trường hợp đáp ứng tiêu chuẩn chỉ định. Hiệu quả của thuốc phụ thuộc vào từng trường hợp; hiện chưa có thuốc nào được khẳng định có thể ngăn chặn bệnh tiến triển ở tất cả người bệnh.

Khi chỏm xương đùi đã xẹp hoặc khớp háng tổn thương nặng, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật phù hợp, trong đó thay khớp háng là một lựa chọn thường được cân nhắc ở giai đoạn muộn.

Hoại tử chỏm xương đùi không phải lúc nào cũng gây triệu chứng rõ ràng ngay từ đầu. Khi đau vùng háng kéo dài, đau tăng khi vận động hoặc có tiền sử chấn thương, sử dụng corticosteroid kéo dài hay mắc bệnh lý liên quan, người bệnh nên thăm khám để được đánh giá. Phát hiện tổn thương sớm giúp bác sĩ có thêm cơ hội lựa chọn phương pháp điều trị bảo tồn phù hợp, hạn chế nguy cơ mất chức năng khớp háng.